18 Temmuz 2007 Çarşamba

Kurgulanmış hayatlardan gerçek kareler

Güvenli bir ev, kapısında ayağı yerden kesmek için bekleyen pırıl pırıl bir araba ve iyi bir iş... Pek çok ahir zaman insanının hayali olan bu üçgen, güzel bir eş ve sevimli çocuklarla dörtgen ve beşgene tamamlanabilir.

Küçük bir kasabada domates yetiştirmek gibi düşlerin peşindekiler sizi yanıltmasın; zira onlar, köşeli hayallerine hali hazırda kavuşmuş olanlar... Zihinleri bu düşüncelerle dolu olarak yolu İstiklal Caddesi'ne düşenleri ise kötü bir sürpriz bekliyor bugünlerde: Düşlerinin ne kadar renksiz göründüğü gerçeği. Zira Platform Galeri Güncel Sanat Merkezi'nde 11 Ağustos'a dek sürecek 'Fotoğrafçılar' başlıklı sergi, o köşeli hayallerin fotoğraflarından oluşuyor. İsviçreli sanatçı Laurence Bonvin'in lüks sitelerden devşirdiği rahatsız edici derecede düzenli ve huzurlu görüntülerde anlatılan bir sürü hikaye var. 60'lı yıllardan itibaren herkesin gözdesi olmaya başlayan lojman ve site hikayelerinin hakim renkleri ev, mahalle ve konu-komşu değil; güvenlik görevlilerinin, doğal olmayan doğa kesitlerinin ve planlanmış eğlencelerin görüntüleri. Gerçek olamayacak kadar huzurlu bu mekanlardaki tek tük insan bedenlerini maket sanmak işten bile değil. Lüks sitelerdeki kurgulanmış hayatla, sokaklarda kendiliğinden akıp giden hayatı karşılaştırma imkanı sunan sergi, 'işte hayalleriniz, gecenizi gündüzünüze katarak kendinizi hırpalamaya devam edebilirsiniz' diyor kısaca.

Bu tekdüze yaşantıların fotoğraflarıyla, Hollandalı sanatçı Juul Hondius'un belgesel tadındaki kareleri tezatlık teşkil ediyor. Tezat karelerdeki tanıdık görüntüler, çaresiz yolculara, sıraya girmiş insanlara, göç edenlere ve belki de mültecilere ait. Bonvin'in kurgu görüntülü gerçek fotoğraflarına karşın Hondius'unkiler gerçek izlenimi veren kurgular. Bu da serginin bir oyunu olsa gerek. Platform Garanti Güncel Sanat Merkezi'nin tek şaşırtması bu değil. Galeri, alışılageldiği üzere yazısız, açıklamasız bırakmamış bu defa ziyaretçisini. René Boomkens'in "Henüz bu Ahirleri anlatacak sözümüz yok ama görüntülerimiz var." cümlesi de açıklamaların içine sıkışanlar arasında.

Jülide Karahan

18 Temmuz 2007/Zaman

7 Temmuz 2007 Cumartesi

Yine görüşürüz Bryan Ferry!

Üç gün üç gecedir cazla yatıp kalkan İstanbul, önceki akşam Bryan Ferry'yi gördü rüyasında. Üst üste yaşanan 'caz gecesi' rüyalarının ilk iki kahramanı sırayla Michael Bolton ve Robert Plant idi. Caz severlerin gözleri şimdi 1 Ağustos'ta sahneye çıkacak Norah Jones'a çevrildi.

Harbiye Açık Hava Tiyatrosu'nda iki saat boyunca Bob Dylan şarkılarını dinleyeceğini önceden haber alan kalabalık, rüya kahramanlarını pejmürde kıyafetler içinde beklemeye koyuldu. Bryan Ferry, payetli siyah bir ceketle sahneye süzüldüğünde ilk şaşkınlık yaşandı. Tek bir kelime bile etmeden 'The in Crowd'ı söyleyiveren Ferry, ikinci şarkıyı da eski albümlerinden seçince bir işkillenmedir aldı gitti. Bob Dylan'ın 11 parçasının yorumlandığı 'Dylanesque' albümü ilk sesi, konserin üçüncü parçasına tekabül eden 'Just Like Tom Thumb's Blues' ile verdi. Ferry'nin üzerinde Bob Dylan pejmürdeliğinden eser yoktuysa da albümün peklenen parçalarından 'Make You Feel My Love', 'Positively 4th Street' ve 'The Times They Are A-Changin' sıra sıra dizildi. Ferry, şarkılarını bilgisayarın 'enter' tuşuna basıp geçer gibi söylerken, pek bir kelam etmedi. Sanatçının bu şarkı araları suskunluğunun sebebi, çarşamba günü yapılan basın toplantısında eteğindeki tüm taşları dökmesindendi. Sarah Brown ve Mesha Bryan'ın vokalleri konsere biraz neşe getirse de çoğu kimsenin üzerine tuhaf bir melankoli sindi.

14. Uluslararası İstanbul Caz Festivali şemsiyesinden kaynaklanan 'caz' beklentisine Ferry'nin payetli ceketini değiştirdiği kısacık ara cevap verdi. Konserin gitar tabanlı olacağı belliydi gerçi. Çarşamba günkü toplantıda ekibinin bir rock orkestrası olduğunu söylemişti Ferry. Bir caz festivalinde konser vermenin kılıfını ise hazırlamıştı çok çok önce. O, eskiden beri caz müzik hayranıydı. Hatta satın aldığı ilk plak Charlie Parker'a ait olanıydı... Aklandığına kanaat getirince bir de itirafta bulundu sanatçı: "Artık şarkı üretmiyorum. Şarkı yazmak eskisi gibi kolay değil." Bu cümleler, kahramanın sahne kıyafetiyle de birleşince gençten izleyicilerin aklına, geçtiğimiz sezonun romantik komedi filmi 'Söz ve Müzik' geldi. 80'li yıllarda ünlü olmuş fakat sonradan unutulmuş eski bir popstar'ı canlandıran Hugh Grant'ın o sevimli ve romantik hali... Gerçi Bryan Ferry, İKSV'nin düzenlediği ve Dockers sponsorluğunda gerçekleşen İstanbul konserinde unutulmadığını kanıtladığı gibi 'see you soon' diyerek unutulmaya pek niyeti olmağını da gösterdi.

Jülide Karahan

07 Temmuz 2007/Zaman

28 Haziran 2007 Perşembe

Eski şehre yeni tabela

İşe geç kalmıştı Elif. Aceleyle çıktı evden. Sokağa adımını atar atmaz fark etti adresinin değiştiğini. Bildi bileli 40 olan kapı numarası bir gecede 26 olmuştu.

Tabelaların değiştiğine dair söylentiler nicedir çalınıyordu kulağına, hatta bir iki köşe başında rastlamıştı da yeni uygulamaya. Ama kendi sokağında, kendi kapısında bambaşka bir nesneyle karşılaşmak şaşırtmıştı yine de onu. Değişikliği eşe, dosta ve evrak gönderecek resmi kurumlara anlatmak bir yana sıkça muhatap olduğu sucuya 40 mı, 26 mı diyecekti şimdi.

Eve dönüşte de bırakmadı bu sürprizler Elif'in peşini. Tasarım ve renk bir yana, başkalaşan kimi sokak adları sinmedi hiç içine. Bir insanın halet-i ruhiyesi nasıl etkileniyorsa kendi isminden, kent de, sokak da alıyordu bundan nasibini. Pürtelaş ve Sormagir Sokağı'nın isimlerini kim, hangi akla hizmetle değiştirmişti? Elif, isminin tanıdık, bildik, alışıldık manalarından hareketle alışmıştı semtinin neşeli sokak adlarına.

Beyoğlu'nda değişimin tartışmaları yaşanadursun oldukça uzak bir İstanbul ilçesi olan Pendik, coşkuyla karşıladı olanı biteni. Neredeyse 10 yıldır İstanbul'da yaşayan Ali, ne zaman adresini söylese şehrin dışında yaşadığı muamelesiyle karşılaşıyordu. O da bir sabah kalktı ki ne görsün, Beyoğlu'ndaki tabelaların aynısı kendi sokağında ve kendi kapısının üzerinde. Sevindi, daha bir ait hissetti kendini kente. Has İstanbullu olmuştu bir gecede. "Ben bu şehrin bir parçasıyım." dedi kendi kendine.

Bütün bu olumlu-olumsuz hislerin, mutlu-mutsuz tepkilerin sorumlusu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Bülent Erkmen ve Aykut Köksal'a iki yıl önce yaptığı bir teklifti: "İstanbul için tabela tasarlar mısınız?" İki yıllık emek, toplantı ve tartışmanın sonucunda hazırlanan tabelalar; ilçelerden mahallelere, sokaklardan kapı girişlerine yayılıyor şimdilerde. Dost meclislerindeki 'neler oluyor bu kentte?' sorusundan yola çıkan övgülü-yergili sohbetler sayesinde ev içlerine de girdiler hatta.

Tasarım suçsuz

Beyoğlu'ndaki Garanti Galeri, 'neler oluyor bu kentte?' sorusunun cevaplarını ayrıntılarıyla anlatan bir sergi açtı: 'İstanbul'u Tabeladan Okumak'. Sergiyi gezenler dost meclislerinde yapılan tartışmalarda bir adım öne geçeceğe benziyor. Sadece tasarım farkıyla yalnız; zira "Biz sadece tabelaları tasarladık. Uygulamayla ilgimiz yok. Antetli kâğıdı tasarlayan grafikçi gibiyiz yani. Matbaanın yaptığı hatalardan sorumlu değiliz." diyor serginin tasarımcılarından Aykut Köksal.

21 Temmuz'a kadar görülebilecek sergide tabelaların yazı karakterinden rengine, ebatlarından uygulamalı fotoğraflarına pek çok ayrıntılı bilgi yer alıyor. Sokaklarda hayat bulan tasarım, kente bütüncül bir algı getireceğe benziyor. Aykut Köksal'a göre çiçeği burnunda tabelalar, zamanla İstanbul'un kimlik figürü haline gelerek benimsenecek. Hatta Londra ve Paris'te olduğu gibi birer tasarım nesnesi gibi ticari dolaşıma girecek. Eski tabelaların İstanbulluluk hissi vermediğinden dem vuran Köksal, yenilerin kentle kurulan aidiyet ilişkisini güçlendireceği görüşünde.

Sergiyi gezerken bir sürü 'neden'li soru geliyor akla. Neden ana renk kırmızı mesela? Eski İstanbul otobüsleri ve tramvayla geçmişe dönük bir ilinti yakalanabilsin diye... Neden ilçe isimlerinin yazdığı şeritlerde sarı renk yok? Galatasaray düşmanları tabelaları sökmesin diye... Sizin de aklınızda bu ve buna benzer sorular varsa ve bir müddettir başınız yukarıda geziyor, neler olduğunu anlamaya çalışıyorsanız, 21 Temmuz'a kadar sergiye uğrayabilirsiniz. Adres bulma konusunda zorlanabilirsiniz ama. Çünkü Garanti Galeri, Beyoğlu'na bakan geniş camına alışılageldiği üzere sergiyi çağrıştıran herhangi bir tabela asmamış bu defa.

Şehrin geçmişi sokak adlarında gizli

Mahalle ve sokak adları ile onların yazılı olduğu tabelalar şehirlerin kimlik kayıtlarıdır adeta. Pürtelaş, Sormagir, Yeşiltulumba, Horhorçeşme, Çıksalın, Ördekkasap, Sankiyedim, Asmalımescit, Katibim, Fetva Yokuşu gibi isimler İstanbul'un asırların içinden süzülüp gelen folkorunu, yaşanmışlıklarını günümüze taşır. Örneğin Katibim Sokağı, ünlü Üsküdar türküsüne konu olan Katibim Aziz Efendi'nin eskiden orada olan evinden alır adını. Fetva Yokuşu, eskinin Şeyhülislamlık dairesine, şimdinin İstanbul Müftülüğü'ne çıkar. Sormagir ise rivayetlere göre zamanında burada bulunan bir tekke dolayısıyla bu ismi almış. İstanbul'un tabelaları değişirken bu görmüş geçirmiş isimlerden bazıları da değişti. Sormagir, Başkurt oldu sözgelimi. Bir de yazanlar anlamını bilmediği için 'doğrusu budur herhalde' diye tashih edilenler var; konsolos anlamındaki 'Şehbender' sokağının, ne idüğü belirsiz 'Şeyh Bender'e dönmesi gibi. Keşke atasözlerimiz arasında 'Bu kadar kusur kadı kızında da olur' sözü bulunmasa.

Jülide Karahan

28 Haziran 2007/Zaman